szkolenia.lapy.pl

SPIS TREŚCI

Wstęp

Dynamiczny rozwój firm szkoleniowych na Polskim rynku datuje się od 1990 roku. Eksplozja ich działalności jest bezpośrednim skutkiem wyraźnie odczuwanych braków w kwalifikacjach pracowników, które hamowały przemiany rynkowe. Nie jest to zjawisko specyficzne dla naszego kraju albowiem w krajach rynkowej gospodarki firmy te są nieodłącznym elementem rynku usług. Można twierdzić, że taki stan rzeczy będzie istniał dopóty, dopóki rynek będzie kierował się zasadami konkurencyjności, której jednym z elementów będą kompetencje i praktyczne umiejętności pracowników, przesądzające o skuteczności podejmowanych działań.

Stąd rozwój rynku szkoleniowego jest sygnałem koniunktury gospodarczej.

Niewiele firm trzeba już dzisiaj przekonywać do kupowania szkoleń. Blisko 98% przedsiębiorstw stanowiących czołówkę polskiego businessu, korzystało w ostatnich latach ze szkoleń organizowanych przez firmy zewnętrzne. Bez wyjątku czyniły to firmy zagraniczne i spółki skarbu państwa.

Po dziesięciu latach od rozpoczęcia przebudowy polskiej gospodarki nadszedł czas na pewne podsumowanie obecnej sytuacji na rynku szkoleń.

Mając na uwadze brak pełnych informacji na temat możliwości szkoleniowych w Polsce, POIG AG, Biuro Koordynacji Kształcenia Kadr oraz miesięcznik PERSONEL rozpoczęli wspólne prace nad zgromadzeniem kompleksowych informacji o najważniejszych firmach szkoleniowych działających na polskim rynku oraz spektrum ich działalności.

Dokładna znajomość dostępnych na rynku rozwiązań ułatwi przedsiębiorstwom podejmowanie trafnych decyzji wyboru, pozwoli na lepszą alokację środków przeznaczonych na szkolenia.

Starając się dotrzeć do poszczególnych firm, wysłaliśmy ankiety badawcze wspomagając je bezpośrednim wywiadem telefonicznym.

W celu przygotowania analizy danych przyjęliśmy dwa kryteria podziału firm, według

- lokalizacji siedziby firmy,
- osobowości prawnej.

Podział firm według lokalizacji kształtuje się w badanej próbie, w następujący sposób:

- Warszawa - 75 firm - 43,60%
- Inne duże ośrodki (Trójmiasto, Łódź, Kraków, Wrocław, Poznań, Lublin, aglomeracja Katowicka) - 55 firm - 31,98%
- Pozostała część Polski - 42 firmy - 24,42 %

W obrębie podziału pod względem formy własności, wyróżniliśmy:

- Spółki z o.o. 69 podmiotów - 40,12 %,
- Osoby fizyczne 23 podmiotów - 13,27%
- Stowarzyszenia 16 podmiotów - 9,30%
- Spółki cywilne 15 podmiotów - 8,72 %,
- Fundacje 14 podmiotów - 8,14%,
- Uczelnie 14 podmiotów - 8,14%
- Spółki akcyjne 10 podmiotów - 5,81 %,
- Inne 11 podmiotów - 6,40%

Podział pod względem formy prawnej

Wymieniony podział pozwala na wyodrębnienie dwóch grup firm szkoleniowych, charakteryzujących się odmiennym stylem działania.

Do pierwszej grupy zaliczyć można wszelkie spółki oraz osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. W grupie tej znajdują się:

- firmy o rodowodzie zagranicznym, korzystające z zewnętrznych zasobów trenerskich i kapitałowych, proponujące całościowe pakiety usług doradczych i szkoleniowych, budujące swoją pozycję rynkową w oparciu o sprawdzone na Zachodzie i wąsko wyspecjalizowane know-how;
- polskie firmy prywatne, powstałe w latach dziewięćdziesiątych, walczące o tytuł liderów rynku, oferujące różne mniej lub bardziej wyspecjalizowane pakiety szkoleniowe;
- małe firmy prywatne, często oparte na "osobowości trenerskiej", zachowujące swoją specyficzną specjalizację, tworzące programy autorskie różnych typów szkoleń.

Grupę drugą tworzą instytucje:

- uczelnie - ośrodki akademickie - wyższe uczelnie publiczne (państwowe i prywatne), szkoły pomaturalne i studia podyplomowe, MBA oraz firmy powstałe przy nich, oferujące wieloletni dorobek naukowy ukształtowany w programy nauczania realizowane na studentach. Instytucje te ferują systematyczne, rozłożone w czasie zdobywanie wiedzy z określonej dziedziny np. zarządzania, marketingu czy jakości;
- ważną grupę stanowią stowarzyszenia, izby gospodarcze, zakłady doskonalenia zawodowego, którym udało się wykorzystać swój naukowy potencjał w warunkach rynkowych np.: TNOiK, NOT, PTE utrwalone i zapisane w świadomości przedsiębiorstw jako szkolące "od zawsze" i mające swoje kanały dystrybucji szkoleń. Większość z nich proponuje szkolenia w tematach, bez których żadna duża firma nie może istnieć np. rachunkowość, podatki;
- inne instytucje ekonomiczne (Agencje Rozwoju Regionalnego, Centra Wspierania Biznesu, Inkubatory Przedsiębiorczości), które chcą utrzymać lub znaleźć swoje miejsce na rynku szeroko rozumianego doradztwa ekonomicznego i prowadzą lokalne szkolenia z podstawowych zakresów różnych dziedzin.

Mamy nadzieję, że opracowany przez nas Raport na temat Rynku Usług Szkoleniowych, pomoże Państwu w odnalezieniu potrzebnych informacji przy doborze szkoleń dla swojej firmy.

Informacje zebrane z ankiet zostaną umieszczone również w bezpłatnych publikacjach książkowych i elektronicznych:

- w informatorze o szkoleniach w Polsce wydawanym przez BKKK - będzie to kolejna edycja wydawanego od 1994 roku kompendium poświeconego szkołom biznesu w Polsce, po raz pierwszy wzbogacona o odrębną, wyczerpującą część poświeconą szkoleniom,

- w utworzonym przez POIG internetowym serwisie informacyjnym dla osób zarządzających zasobami ludzkimi w przedsiębiorstwach - Serwis Kadry www.kadry.info.pl

Utworzona biblioteka informacji o wykładowcach i programach szkoleniowych pozwoli nam na pomoc doradczą dla licznych programów pomocowych UE w zakresie podnoszenia kwalifikacji kadr.

SPIS TREŚCI

Analiza wyników

Nota metodologiczna

Dane umieszczone w niniejszym raporcie pochodzą z ankiet przygotowanych przez POIG i BKKK i rozesłanych do firm szkoleniowych w grudniu 1998 roku. Ankiety zostały wysłane do niemalże 800 firm z terenu całej Polski. Wysyłka została zrealizowana na podstawie baz własnych firm POIG i BKKK. Firmy, które nie otrzymały ankiety prosimy o kontakt z biurem POIG w celu uwzględnienia ich w następnej edycji badania.
W terminie zostały odesłane 172 prawidłowo wypełnione ankiety. Odesłały je praktycznie wszystkie aktywne na rynku firmy. Dzięki temu uzyskany obraz jest miarodajną reprezentacją rzeczywistości.
Ze względu na fakt, iż badanie miało charakter inwentarza - użyto niemal tylko i wyłącznie prostych metod statystyki opisowej. Wyjątkami były pytania (łącznie 3), do których opracowania zastosowano analizę czynnikową, metodą największej wiarygodności (Maximum Likelihood) z rotacją ukośną (Varimax). Kryterium przyjęcia czynnika było osiągnięcie przezeń wartości własnej (Eigenvalue) powyżej 1.
Z próby wyłączone zostały dane Zakładu Doskonalenia Zawodowego ze względu na specyfikę tej instytucji. Przeszkoliła ona w zeszłym roku ponad 387 000 osób. Były to jednak głównie szkolenia zawodowe, adresowane do zupełnie innej grupy odbiorców niż oferta pozostałych firm. ZDZ dysponuje również 1,5 tys. sal wykładowych w całej Polsce - widać więc, że uwzględnienie takiej organizacji w badaniu - zniekształciłoby wyniki w sposób znaczący.

SPIS TREŚCI

Wyniki

1. Profil działalności

1.1 Oferowane usługi

Około 70% firm prowadzących szkolenia prowadzi również działalność związaną z szeroko rozumianym doradztwem personalnym. Nieco rzadziej tego typu usługi oferują firmy zlokalizowane poza dużymi ośrodkami miejskimi. Ciekawą obserwacją jest także fakt, że uczelnie, pomimo tego, że dysponują bardzo dobrze wyszkoloną kadrą oraz wieloletnim doświadczeniem - oferują usługi doradcze stosunkowo najrzadziej - tylko 42%.
Działalność wydawniczą prowadzi 23% wszystkich firm. O ile w tym przypadku kryterium lokalizacji niemal nie różnicuje respondentów - występują duże różnice w częstotliwości prowadzenia działalności wydawniczej pomiędzy firmami prowadzącymi różne rodzaje działalności gospodarczej. Bardzo rzadko działalność wydawniczą prowadzą spółki cywilne i osoby fizyczne (odpowiednio 6,67% i 8,70%), bardzo często uczelnie i fundacje (42,86% i 57,14%).
21% firm szkoleniowych oferuje również inne usługi. Są to m.in.: rekrutacja, ekspertyzy i badania, produkcja programów wspierających w dziale HR, tłumaczenia, usługi internetowe, organizacja seminariów i konferencji.

SPIS TREŚCI

1.2 Tematyka szkoleń

Analiza czynnikowa pokazała, że generalnie można wyróżnić dwa typy firm ze względu na tematykę prowadzonych szkoleń. Pierwsza grupa oferuje głównie szkolenia z DZIEDZINY INFORMATYKI, PRAWA I ADMINISTRACJI oraz RACHUNKOWOŚCI I FINANSÓW. Drugi typ to firmy oferujące szkolenia z ZARZĄDZANIA, UMIEJĘTNOŚCI OSOBISTYCH, SPRZEDAŻY, MARKETINGU I PROMOCJI.
Firmy z mniejszych miast częściej niż z dużych ośrodków, a te częściej niż firmy warszawskie - oferują szkolenia pierwszego typu. Im większe zaś miasto tym częściej organizowane są szkolenia drugiego typu. Wyjątkiem jest temat - Sprzedaż, który jest niemal równie często wykładany - niezależnie od lokalizacji firmy. Tego typu szkolenia oferuje 68,8% firm.

Firmy warszawskie i z dużych miast mają też więcej przygotowanych programów standardowych (odpowiednie średnie wynoszą 25,42 i 25,76) niż firmy z mniejszych ośrodków (średnio 16).

SPIS TREŚCI

2. Metodyka szkoleń

2.1 Stosowane metody

Najczęściej szkolenia mają formę warsztatów. Ten sposób przekazywania wiedzy i umiejętności wskazało niemal 82% respondentów. Najrzadziej stosowane są treningi w terenie. Wskazało je tylko 14,53% firm, przy czym tylko 9,52% z najmniejszych miejscowości. W tych ośrodkach najpopularniejszą formą przekazywania wiedzy są wykłady (83,33%). Wykłady są też najczęściej stosowane przez Uczelnie (92,86%), Stowarzyszenia (87.5%) oraz Fundacje (85,71%). Najrzadziej stosują je firmy o najprostszej osobowości prawnej. Odpowiednio 56,52% osób fizycznych i 46,67% spółek cywilnych prowadzi wykłady.

SPIS TREŚCI

2.2 Rodzaje szkoleń

W badaniu wyróżniono trzy rodzaje szkoleń: Otwarte - w grupie są uczestnicy z różnych firm, Zamknięte (wg stałego wzorca) - grupę stanowią pracownicy jednej firmy, program jest standardowy, Zamknięte (dostosowane) - szkolenie projektowane pod kątem konkretnych potrzeb i oczekiwań klientów.

Niemal połowa firm oferuje szkolenia dostosowane do potrzeb klienta. Prym wiodą firmy warszawskie, które dostosowują swe programy w 56,75%. W małych miastach robi tak niewiele ponad 1/3 firm. Odwrotna tendencja dotyczy szkoleń w otwartych. Są one najpopularniejsze w firmach zlokalizowanych w mniejszych miastach. Niemal połowa z tych firm prowadzi szkolenia w grupach otwartych. W Warszawie - tylko co czwarta.
Uczelnie, stowarzyszenia, fundacje oraz inne instytucje najczęściej prowadzą szkolenia w grupach otwartych lub według standardowych programów. Spółki (i osoby fizyczne) działają bardziej elastycznie i częściej swe programy dostosowują do wymagań klienta.
Około 1 % respondentów prowadzi też doradztwo dla osób indywidualnych.

SPIS TREŚCI

2.3 Trenerzy

Przeciętna firma szkoleniowa współpracuje niemal z 40 trenerami, ale na stałe zatrudnia tylko 7. Wynika z tego, że wielu trenerów to "wolni strzelcy" współpracujący z więcej niż jedną firmą. Z kadr wyższych uczelni najczęściej korzystają firmy z dużych miast, ale nie z Warszawy. Współpracują średnio z 22 takimi trenerami przy średniej 15,5 dla całości próby. Trenerzy zagraniczni zdecydowanie najczęściej współpracują z firmami zlokalizowanymi w Warszawie. Właściwie poza nią - trenerzy zagraniczni są rzadkością.

SPIS TREŚCI

2.4 Sale i wyposażenie

Stosunkowo najlepsze warunki lokalowe mają firmy z mniejszych miast - na jedną firmę przypada tam 5,6 sali szkoleniowej, podczas gdy w Warszawie tylko 2,5.
Największą liczbą sal szkoleniowych dysponują uczelnie - ale to wynika wprost z charakteru ich działalności.

SPIS TREŚCI

2.5 Wielkość grupy

Przeciętna grupa szkoleniowa ma około 17 uczestników. Grupy na szkoleniach organizowanych przez instytucje (uczelnie, stowarzyszenia i fundacje) są jednak przeciętnie znacznie liczniejsze niż grupy na szkoleniach prowadzonych przez spółki i osoby fizyczne. Wynikać to może z przytoczonego już wcześniej faktu, że organizacje te preferują wykłady jako metodę szkoleń.

SPIS TREŚCI

3. Odbiorcy szkoleń

3.1 Poziom zarządzania

Wyższa kadra menedżerska szkoli się głównie w firmach, które mieszczą się w dużych ośrodkach miejskich i w Warszawie. Niemal jedną czwartą szkoleń firmy te adresują do najwyższego szczebla zarządzania. Dla porównania w innych firmach top management jest szkolony tylko w 13,4% przypadków.

Ważnym wynikiem jest obserwacja, że średnia kadra menedżerska jest szkolona lokalnie - nie ma właściwie różnic w częstości adresowania tych szkoleń w różnej wielkości miastach.

Na uwagę zasługuje też fakt, że firmy spoza dużych ośrodków miejskich szkolą pracowników szczebla podstawowego niemal dwa razy częściej niż np. firmy Warszawskie (odpowiednio 25% i 12,9% szkoleń adresowanych jest do grupy odbiorców ze szczebla podstawowego).

Ponadto poza Warszawą szkoli się dwa razy częściej niż w stolicy inne osoby, a więc bezrobotnych, studentów, działaczy związkowych i samorządowych. Wynikać to może z większej stopy bezrobocia poza Warszawą i faktu, że lokalne firmy potrafią dostosować program do lokalnych potrzeb.

SPIS TREŚCI

3.2 Wielkość firm

Firmy z Warszawy ponad 81% szkoleń realizują na potrzeby dużych i średnich firm. Jest to ogromna różnica w porównaniu z innymi ośrodkami (duże miasta - 62,9%, reszta Polski - 35,7%). Wynikać to może z faktu, że większość dużych firm ma swe centrale właśnie w Warszawie. Zauważalna jest wyraźna tendencja - małe firmy i osoby prywatne szkolą się głównie lokalnie. Duże organizacje - wybierają głównie firmy z Warszawy i dużych miast.

SPIS TREŚCI

3.3 Rodzaj firm

Największy odsetek wśród szkolonych firm stanowią przedsiębiorstwa prywatne - ponad 40%. Najrzadziej szkoli się administracja publiczna, która jest odbiorcą zaledwie niespełna 10% szkoleń.

Najciekawsze wyniki wskazują na podział rynku szkoleń dla firm międzynarodowych - jest on zdominowany przez firmy warszawskie. Szkolenia dla tych firm stanowią niemal dwie piąte wszystkich szkoleń prowadzonych przez firmy warszawskie, w najmniejszych ośrodkach - tylko 8% szkoleń jest realizowanych na potrzeby organizacji międzynarodowych. Administracja publiczna szkoli się zaś lokalnie - poza stolicą szkoleniowcy ponad dwa razy częściej szkolą pracowników administracji publicznej.
Uwagę zwraca też fakt, że firmy międzynarodowe stanowią zaledwie 1% szkolonych przez stowarzyszenia i 3,21% szkolonych przez uczelnie.

Ponadto w małych miastach niemal jedną piątą odbiorców szkoleń stanowią podmioty sklasyfikowane w kategorii inne. Są to przede wszystkim bezrobotni.

SPIS TREŚCI

4. Inne dane

4.1 Ceny

Wyniki wskazują jednoznacznie, że ceny są zdecydowanie najwyższe w firmach warszawskich.

Godzina zamkniętego szkolenia prowadzonego przez trenerów zatrudnionych przez firmy warszawskie kosztuje średnio 722 zł 54 gr. Dla dużych miast cena ta wynosi 384 zł 99 gr, zaś dla reszty kraju - 176 zł 56 gr.

Ceny szkoleń otwartych (za 1 osobę na 1 dzień - bez wyżywienia i noclegów) wykazują tę samą tendencję - w Warszawie średni koszt wynosi 594zł 40gr , w dużych miastach 240 zł 15 gr, zaś w reszcie kraju - 128 zł 77 gr.

Stosunkowo najtańsze szkolenia prowadzą uczelnie. Średni koszt godziny zajęć wynosi w nich tylko 60 zł.

SPIS TREŚCI

4.2 Liczba przeszkolonych

W 1997 roku firmy przeszkoliły średnio po 1864 osoby w tym 992 na szkoleniach otwartych. Szacowane średnie dla roku 1998 wynoszą odpowiednio 2137 i 1171 osób.
Firmy warszawskie i z dużych miast szkolą niemal dwa razy więcej niż firmy z reszty kraju. Najmniej (287 osób) w roku 1997 przeszkoliły osoby fizyczne - jest to o tyle oczywiste, że mają one najmniejsze możliwości organizacyjne i często są to firmy skupione wokół jednego trenera. Największą liczbą - średnio 5017 przeszkolonych osób mogą pochwalić się fundacje.

SPIS TREŚCI

4.3 Identyfikacja potrzeb szkoleniowych

Najczęściej identyfikacji potrzeb szkoleniowych na zlecenie klienta podejmują się firmy z dużych miast (w tym Warszawy) - robi to ponad 60% z nich. Tylko 40% firm z reszty kraju podejmuje się tego zadania. Tylko co piąta uczelnia oferuje swoim klientom taką usługę.

SPIS TREŚCI

4.4 Działalność wydawnicza.

Średnio firma szkoleniowa wydaje w roku 9,45 książki. Miara tendencji centralnej nie jest tu jednak dobrym wskaźnikiem - po szczegółowej analizie danych widać wyraźnie, że firmy dzielą się na dwie grupy - wydające niewiele bądź w ogóle oraz mające w swej ofercie działalność wydawniczą.

Firmy publikują też średnio niemal 4 publikacje rocznie w prasie fachowej i robią niewiele ponad 1 tłumaczenie obcojęzycznego tekstu.

SPIS TREŚCI

5. Formy promocji

Najpopularniejszą formą dotarcia ze swą ofertą do potencjalnych klientów stosowaną przez firmy zajmujące się szkoleniami jest mailing. Stosuje go 59,3% wszystkich firm. Niewiele mniejszą popularnością cieszą się ogłoszenia w prasie codziennej - reklamuje się w ten sposób 55,81% respondentów. Warto jednak zauważyć, że aż 76,19% firm spoza dużych ośrodków miejskich stosuje tę formę promocji podczas gdy np. w Warszawie tylko 41,33%. Warszawskie firmy preferują ogłoszenia w prasie branżowej - dwie trzecie z nich korzysta z takich mediów. W innych dużych ośrodkach popularność tej metody sięga 50%, w pozostałej części kraju zaś - zaledwie jedna trzecia firm wykorzystuje prasę branżową do promocji.

SPIS TREŚCI

6. Podsumowanie

Rynek usług szkoleniowych rozwija się w Polsce bardzo dynamicznie. Jest to w oczywisty sposób związane z koniunkturą gospodarczą w naszym kraju. Widać, że rozwój rynku niesie ze sobą również kumulowanie wiedzy - wiele firm szkoleniowych ma już dobrze wypracowany know-how i dysponuje sporą liczbą gotowych standardowych programów. Zarysował się też wyraźny podział rynku między różnej wielkości ośrodki miejskie. Firmy warszawskie są najbardziej elastyczne, uczą w nich głównie praktycy ale są też najdroższe. Ich klientelę stanowią przede wszystkim przedsiębiorstwa międzynarodowe. Firmy z innych dużych ośrodków dysponują największym odsetkiem pracowników naukowych wyższych uczelni w swojej kadrze, szkolą przede wszystkim polskie prywatne przedsiębiorstwa. Pozostałe firmy najczęściej szkolą lokalnie, głównie pracowników szczebla podstawowego administracji publicznej.
Perspektywy rozwoju rynku w 1999 roku są bardzo dobre - rosnące potrzeby szkoleniowe na rynku korespondują z coraz lepszym przygotowaniem merytorycznym trenerów.

SPIS TREŚCI

Instytut Zarządzania
Władysław Farafonow